Endoskopi

//Endoskopi

Endoskopi mide ve barsaklar gibi içi boş organların tetkik ve tedavisinde kullanılan yöntemdir. Ucunda kamera ve ışığı olan, ince, esnek, silindirik yapıdaki cihazlarla yapılır.

Her ne kadar kolonoskopi, rektoskopi, ERCP v.b.’de birer endoskopik işlem olsa da günlük kullanımda endoskopi denildiğinde yemek borusu, mide ve oniki parmak barsağının incelenmesi akla gelir. Üst Gastrointestinal Sistem Endoskopisi, Üst Endoskopi yada Özofagogastroduodenoskopi olarak ta adlandırılır.

Günümüzde endoskopi sistemleri oldukça gelişmiştir. Görüntü kaliteleri geçmişe oranla çok yükselmiştir. Modern video endoskopi sistemleri HD görüntü kalitesine sahiptir. Üst seviye cihazlarda bulunan FICE, NBI ve I-Scan gibi teknolojiler görülmesi zor, küçük, erken dönemdeki lezyonların daha net ve belirgin bir şekilde görülmesine yardımcı olur.

Üst Gastrointestinal Sistemde Endoskopi: İnce, ucunda ışık ve kamera olan silindirik cihazla ağızdan girilerek yemek borusu, mide ve oniki parmak barsağı incelenir. Resimde şematik bir mide ülseri görülüyor.

Üst Endoskopi sırasında doktor gastroskop adı verilen endoskopla ağızdan girerek kolayca yemek borusu, mide ve oniki parmak barsağına girer.

Endoskopi işlemi hem tanıda, hem de bazı hastalıklarda tedavi amacıyla kullanılabilmektedir. Mesela mide kanamalarında endoskopik müdaheleler temel tedavi yöntemleridir. Benzer şekilde erken yakalanmış mide kanserleri ameliyata gerek olmaksızın endoskopik olarak çıkarılabilir.

Sindirim sisteminde reflü, ülser, dispepsi ve kanser gibi bir çok hastalığın belirtileri birbirine benzemektedir. Hasta veya hekim sadece belirtilere bakarak hangi hastalıktan kaynaklandığını tam olarak belirleyemeyebilir. Bu durumda hastalarda risk değerlendirmesi yapılır. Genç, riski düşük hastalarda belirtiler tehlikeli bir hastalık düşündürmüyorsa, reflü gibi riski düşük bir hastalığı kuvvetli bir şekilde işaret ediyorsa doğrudan tedavi denemesi yapılabilir. Diğer durumlarda tedavi öncesi tanının kesinleştirilmesi ya da en azından riskli durumların olup olmadığının belirlenmesi gereklidir. Endoskopi doğrudan görüşle muayene imkanı sağladığı için en çok tercih edilen yöntemdir.

Endoskopi mukoza adı verilen ve sindirim sisteminin iç yüzeyini döşeyen tabakanın doğrudan incelenebilmesini sağlar. Önemli hastalıkların büyük kısmı mukozayı ilgilendirmektedir. Günümüzde yüksek çözünürlüklü endoskoplarla mukoza yüzeyi daha detaylı görüntülenebilmektedir. NBI, FICE ve I-Scan gibi teknolojiler lezyonların yakalanma başarısını daha da artırmaktadır. Sonuç olarak kanserlerin daha erken dönemde yakalanma şansı ortaya çıkmaktadır.

Endoskopi işlemi gastroenteroloji uzmanları tarafından yapılması gerekir. Gastroenteroloji uzmanı olabilmek için tıp fakültesini bitirdikten sonra 4 yıl süren iç hastalıkları uzmanlık eğitimi ve bundan sonra da 3 yıl süren gastroenteroloji uzmanlık eğitiminin tamamlanması gereklidir. Uzun süren ileri bir uzmanlık dalıdır. Ülkemizde her ne kadar gastroenteroloji uzmanı olmayanlar tarafından da endoskopi işlemi yapılıyor olsa da böyle bir işlemden beklenilen yararın sağlanması için gastroenteroloji uzmanını tercih etmek önemlidir. Ayrıca endoskopi ekibinde endoskopi hemşireleri, anestezi uzmanları veya anestezi teknisyenleri de yer alır.

Endoskopiden beklenen yararın sağlanabilmesi için belirli kalite standartlarına uygun olarak yapılmalıdır. Kaliteli ve yararlı endoskopi işlemi için:

  • Endikasyonlar (yapma gerekçeleri) doğru olmalıdır.
  • İşlem gastroenteroloji uzmanları tarafından yapılmalı, yeterli destek ekibi (eğitimli hemşire, anestezi uzmanı veya teknisyeni vb) olmalıdır.
  • Hastalar önceden işlem hakkında yeterli bir şekilde bilgilendirilmiş olmalıdır.
  • Hastalar işlem öncesi uygun şekilde hazırlanmış olmalıdır.
  • Riskleri azaltmak amacıyla işlem sırasında uygun şekilde monitörize edilmelidir.
  • Hastaya göre uygun şekilde seçilmiş sedasyon/analjezi veya anestezi uygulamaları hazır bulunmalıdır.
  • Hedef organların tam, eksiksiz değerlendirmesi yapılmalı ve sonuçlar raporlama standartlarına uygun şekilde hazırlanmalıdır.
  • Gerekli olduğunda uygun şekilde doku örnekleri (biyopsi) alınabilmelidir.
  • Gerekli olduğunda tüm endoskopik tedavilerin uygulanabileceği deneyim, personel ve ekipman hazır bulunmalıdır.
Üst Gastrointestinal Sistemde Endoskopi Gerektiren Durumlar (Endikasyonlar)
  • Disfaji (yutma güçlüğü, yutarken lokmaların takılması)
  • Odinofaji (lokmaları yutarken ağrı olması)
  • Persistan veya rekürren (tedaviye cevapsız veya dirençli) reflü belirtileri
  • Persistan kusma
  • Üst gastrointestinal sistem kanaması
  • Açıklanamayan kilo kaybı
  • Nedeni belirlenememiş anemi (kansızlık)
  • Başka bir tetkikte (ultrasonografi, tomografi, MR…) saptanmış bir lezyonun ileri incelemesi
  • Açıklanamayan ishal (çölyak hastalığı vb.) araştırması
  • Tanı için biyopsi alınması gereken durumlar varsa
  • Kanser taramaları
  • Bunların dışında üst gastrointestinal sistemden kaynaklanan herhangi bir belirti tedavilere cevapsızsa, tehlike gösteren diğer belirtilere eşlik ediyorsa yada ilk kez 50 yaşından sonra ortaya çıkmışsa
  • Darlıkların balonla genişletilmesi
  • Akalazya balón dilatasyonu
  • Kanamaların durdurulması için yapılan tedaviler
  • Poliplerin çıkarılması
  • Yanlışlıkla yutulan yabancı cisimlerin çıkarılması
  • Darlık ve perforasyonlar için stent takılması
  • Beslenme tüplerinin takılması
  • ameliyat sonrası yapılması gereken kontroller
  • Ameliyatlara bağlı komplikasyonların tedavisi

Endoskopi işlemi öncesi özellikle riski yüksek hastalarda bazı ön tetkiklerin yapılması gerekebilir (kan tetkikleri vb). Endoskopi işlemi gerekli ön hazırlıkları yapılmış hastalara sedye üzerinde sol yan yatış pozisyonunda yapılır. Ağız yoluyla girildikten sonra yemek borusu, mide ve on iki parmak barsağı incelenir.  İnceleme endoskop kamerasından gelen görüntüler ekran üzerinde incelenir. Gerekli görülürse fotoğraf ve videolar kaydedilebilir.

İşlem genel olarak ağrısızdır. Yemek borusu, mide ve duodenumun endoskopla yapılan işlemlere karşı ağrı duyusu yoktur. Yalnızca basınç ve gerginlik algısı mevcuttur. Boğazda ağrı duyusu olduğu için işleme başlamadan önce boğaz anestezik sprey ile uyuşturulur. Boğaz uyuşturulduktan sonra hasta yutkunamaz. Ayrıca isteyen hastalara damardan sedatif (rahatlatıcı/uyutucu) ilaçlar verilebilir. Aslında rahat olan bir kişi anestezi olmadan rahatça endoskopi yaptırabilir. Ancak hastanın endişe ve korkusu fazla ise sedasyon veya anestezi yapılması yararlı olacaktır. Soluk borusu ayrı olduğu için endoskopi sırasında solunum etkilenmez. İşlem sırasında hastalara sürekli rahat nefes almaları, boğazı temizlemeye çalışmamaları, öksürme, öğürme gibi şeylerden kaçınmaları telkin edilir ve bunlara uyulursa işlem son derece rahat bir şekilde geçebilir.

İşlem sırasında gerekli görülürse anormal gözüken yerlerden biyopsi alınabilir. Biyopsi işlemi de ağrısızdır ve hasta tarafından hissedilemez.

İşlem sonrası özellikle sedasyon ve anestezi almış olan hastalar düzelinceye kadar bir süre gözlemde tutulabilir. Boğazdaki uyuşukluk geçtikten sonra ve doktor başka şekilde belirtmemişse yemek yenebilir. Sedasyon veya anestezi almış olan hastaların o gün araç kullanmaları veya dikkat gerektiren bir iş yapmaları önerilmez. Yanlarında refakatçi olması önerilir.

Endoskopi Riskleri ve Komplikasyonları

Endoskopi çok sık yapılan ve oldukça güvenli bir tetkik yöntemidir. En sık karşılaşılan riskler genellikle sedasyon ve anestezi ile ilgili risklerdir. Bunun dışında organ delinmesi (perforasyon), kanama gibi komplikasyonlar nadirde olsa görülebilir.

Hastaların işlem öncesi ekibe bilgi vermesi gereken önemli hususlar
  • Kan sulandırıcı, kanama riskini artırıcı ilaç kullanımı. Bunların bazılarının belirli süre önceden kesilmesi veya başka ilaçlarla değiştirilmesi gerekebilir. Bu değişiklikleri mutlaka doktorunuza haber vererek yapınız, kendiniz karar vermeyiniz.
  • Ailevi kanama bozuklukları (hemofili, glanzman hst vb.)
  • Kalp kapak hastalıkları ve kapak protezleri
  • Kalp, şeker (diyabet), hipetansiyon, böbrek hastalığınız varsa bildiriniz.

Endoskopi öncesi aç olmak gereklidir. Doktorunuz tarafından farklı bir şey söylenmemişse işlemden bir önceki akşam 19:00’dan sonra bir şey yenmemelidir. İşlemden 4 saat öncesine kadar miktarı az olmak şartıyla su içilebilir.

2018-11-07T00:05:41+00:00