Kolonoskopi denilince en korkulan şeylerden biri de kolonoskopi öncesi yapılması gereken barsak temizliğidir. Bunu sağlamak için sıklıkla ve gereksiz yere hastalar günlerce aç bırakılmaktadır. Kullanımı zor müshil ilaçlar verilmektedir. Barsak temizliğini eziyet haline getiren yanlış ve anlamsız kolonoskopi hazırlık diyetleri düzeltilirse ve yan etki ihtimali düşük, yeni güvenli ilaçlar kullanılırsa, hastaların bu hayat kurtarıcı işlemden uzaklaşması önlenebilir.

Kolonoskopi kolon kanserinin erken tanı ve tedavisinde çok etkili bir yöntemdir, hayat kurtarıcıdır. Kolon kanserleri polip denilen ve kolonoskopi sırasında kolaylıkla tesbit edilebilen öncü lezyonlardan gelişir. Küçük poliplerin kolonoskopi sırasında görülebilmesi için çok iyi bir temizlik yapılması, kalın barsağın tamamen boşaltılması gereklidir. İşlem öncesi yapılacak doğru bir kolonoskopi hazırlık diyeti ve doğru müshil ilaçların kullanılması yoluyla yapılacak iyi bir kolon hazırlığı işlemi, başarılı bir kolon kanser taraması için son derece önemlidir.

Kolonoskopi Hazırlık Diyeti

Öncelikle şunu belirtmek gerekir ki burada herkese yüzde yüz uyacak bir hazırlık yöntemi vermek mümkün değildir. Kişisel ve bünyesel farklılıklar olabilir. Önerilere tam uyulmasına rağmen arzu edilen sonuç alınamayabilir. Hekimler bu gibi durumlar için vardır. Size göre kişiselleştirilmiş düzenlemeler yapmak kendi hekiminizin görev ve sorumluluğundadır. Burada anlatılanlar genel bilgiler olup okuyucuların büyük bir kısmı için uygun olacaktır. Farklı bir durumunuz olduğunu düşünüyorsanız lütfen kendi hekiminize danışınız.

Kolonoskopi hazırlık diyeti ile ilgili çok soru geliyor. Ellerine gerekli bilgileri içeren yazılı broşürler verilen hastalar bir de internete bakmadan edemiyorlar. İnternette buldukları yazılardan okudukları şeyler kafalarını karıştırabiliyor. İnternetteki yazıların bir kısmı güncel değil. Bir kısmını yazanlar ise hekim bile değil. Bu gibi nedenlerle hastalarımız için uluslararası kılavuzlara uygun bir bilgilendirme olması amacıyla bu yazı hazırlanmıştır. Çok çeşitli eğitim düzeylerinde okuyucular olması nedeniyle bu yazının konunun bütün yönlerini ve detaylarını kapsayabilmesi mümkün değildir. Bütün kişisel soruları cevap vermek te maalesef mümkün değildir. Buradaki genel bilgileri okuduktan sonra hala tam olarak anlaşılamayan hususlar varsa hizmet alınan sağlık kuruluşuna başvurmak en doğrusudur.

Kolonoskopi diyetinin temeli posa bırakan bitkisel besinlerden kaçınılmasıdır. Posa bırakmayan (proteinler, yağlar vb) besinler ise rahatça yenebilir.

Bol lif (fiber) içeren bitkisel besinler, posa bırakarak kolon temizliğini güçleştirirler. Bunların içerdiği lifler dışkı kitlesinin artmasına yol açar, dolayısıyla kolonun temizlenmesini güçleştirir.

Kırmızı et, beyaz et, süt ürünleri, yumurta gibi protein içeren besinler ise tama yakın olarak emilir, artık ve posa bırakmaz. Ancak sakatat, deri, balık pulu gibi şeyler atık bırakabilir ve kolonoskopiyi güçleştirebilir, bunlar uygun değildir.

Kısaca kolonoskopi öncesi hazırlık diyetinde posa bırakmayan protein ağırlıklı besinler yani kırmızı et, tavuk eti, yoğurt, peynir ve yumurta yenebilir. Yağların tüketilmesi de problem oluşturmaz. Bol posa bırakan sebzelerin, meyvelerin, ekmek ve kuruyemişlerin tüketimi ise uygun değildir.

En fazla posa bırakan ve kolonoskopi öncesi kaçınılması gereken besinlerin bir kısmı örnek olarak aşağıda sıralanmıştır. Bunlar ve benzerleri kolonoskopi öncesi tüketilmemelidir.

Kolonoskopi diyetinde temel prensip yüksek miktarda lif içerdiği için temizlenmesi güç olan bitkisel besinlerin kesilmesidir.

Yüksek miktarda lif içeren ve kolonoskopi öncesi kaçınılması gereken besinlere bazı örnekler:
  • Ekmek çeşitleri: Buğday ve diğer tahıllarla, bunların kepeğinden hazırlanan, ekmek, gevrek, bisküvi vb
  • Makarna ve hamurişleri
  • Bezelye, Yeşil Mercimek, Nohut, Kurufasülye
  • Enginar, Lahana, Brokkoli, Bürüksel Lahanası
  • Elma, Armut, Kayısı, Erik, Üzüm, Trabzon hurması…
  • Lahana, Domates, Maydonos, Marul, Kıvırcık
  • Karpuz, Kavun
  • Salatalık
  • Şeftali, portakal, mandalina, greyfurt
  • Çekirdekli besinler
  • Her türlü kuruyemiş

Hayatımızda belki bir defa yaptıracağımız kolonoskopiden azami faydanın sağlanabilmesi için kolonoskopi hazırlık diyeti iyi yapılmalı, mümkünse, bir aciliyet yoksa, 3 gün öncesinden itibaren tüketiminden kaçınılması gereken besinler genel olarak şu kategoriler halinde özetlenebilir.

  • Ekmek
  • Meyve (her türlü)
  • Sebze (her türlü)
  • Kuruyemiş (her türlü)

Kolonoskopiden bir gün öncesi öğlen yemeğine kadar serbestçe, rahatça tüketilebilecek besinler:

  • Yumurta
  • Yoğurt
  • Peynir
  • Kırmızı et (sakadat tüketilmemeli)
  • Beyaz et (deri ve sakadatı tüketilmemeli)
  • Balık (deri ve kılçığı tüketilmemeli, hamsi gibi küçük balıklar tüketilmemeli)
  • Tanesiz çorbalar (tarhana çorbası, süt, yoğurt ile yapılan çorbalar vb) Çorbalarda çok az olmak kaydıyla kepeksiz un ve pirinç kullanılabilir

Bunlar kolonoskopiden önceki gün öğle yemeğine kadar tüketilebilir. Kolonoskopiden önceki akşam yemeğinde ise sadece yoğurt tüketilmeli, başka bir şey yenmemelidir. İşlem öncesi akşam 18:00 de yenen yoğurttan 1 saat sonra doktorunuzun verdiği kolonoskopi hazırlık ilacının içilmesine başlanır.

Kolonoskopi Hazırlık İlaçları

Dünyada gelişmiş ülkelerde kolonoskopi öncesi barsak temizliği için en çok macrogol etken maddesini içeren ilaçlar kullanılmaktadır. Ülkemizde bulunan ve macrogol içeren ilaçlar alfabetik sırayla: Endofalk, Golytely, Pegdin isimli ilaçlardır. Bunlar genellikle 4 litre su ile sulandırılır. Pegdin ise diğerlerinden farklı olarak 3 litre ile sulandırılıyor. Etken maddeleri benzer olan bu ilaçların tadları arasında hafif farklılıklar mevcuttur. Bunların tam olarak erimesi için oda ısısında su ile sulandırılması yararlı olur. Ancak ılık iken içimleri ve tadları pek iyi değildir. İçimlerinin kolay olması için eritildikten sonra buzdolabına konarak soğutulmalıdır. İdeal olarak işlemden bir gün önce sabah hazırlanır ve akşama kadar buzdolabında soğutulur.

  • Hazırlık sıvıları en geç, kolonoskopiye 4 saat kala bitirilmelidir. İlaca çok erken başlandıysa ve kolonoskopi vaktinden 8 saatten önce bittiyse bu zaman zarfında yeniden kirlenme olabilir. Anestezili işlemlerde işleme 4 saat kala bütün sıvıların içilmesinin durdurulması gerekir. Bu nedenle bu zamana kadar hazırlanan sıvının içimi mutlaka tamamlanmalıdır.
  • Kolonoskopi sabah yapılacaksa, ilacın tamamı işlemden önceki akşam bitirilmelidir. Her 10 dk’da bir bardak içilerek bitirilir.
  • Kolonoskopi öğleden sonra yapılacaksa ilacın ilk 2 litresi işlemden önceki akşam 20:30 – 23:00 arasında, kalan 2 litresi de sabah saat 6:30-9:30 arasında içilmeli ve en geç kolonoskopiye 4 saat kala bitirilmelidir. Buna bölünmüş (Split) doz denir ve tek seferde içilene göre çok daha iyi temizlik sağlanır. Tek seferde içilecek sıvı da daha azdır. Dolayısıyla bölünmüş dozla hazırlanan durumlarda öğleden sonraki kolonoskopi randevusu temizlik açısından daha avantajlıdır.
  • Bu ilaçlar kullanılırken oluşacak ishal nedeniyle sık sık tuvalete gitmek tahrişe neden olabilir. Bunu önlemek için bebek pişik kremleri veya vazelin kullanılabilir.

Dört litre sıvı içmekte zorlananlar  ülkemizde bulunan bir başka ürün olan ve Sodyum Pikosülfat, Magnezyum Oksit ile Sitrik asit içeren, içimi daha kolay, Picopep’i kullanabilir. Ancak özellikle kabızlık problemi olanlarda bazen yeterli olmayabilir.

Bulantı olursa hekiminize danışarak uygun göreceği bir bulantı giderici ilaç alabilirsiniz.

Ciddi kabızlık sorunu olanlar ve diyete tam olarak uyamayanlar için hekim önerisiyle farklı yaklaşımlar uygulanabilir. İçilen sıvılara ek olarak başka kabızlık ilaçları verilebilir.

Kr. İshal durumu olanlar, ülseratif kolit veya Crohn hastalığı gibi iltihabi barsak hastalıkları olan hastalarda özellikle bu hastalıkların aktif döneminde farklı uygulamalar yapılmaktadır. Şiddetli ishal, kanama ve karın ağrısı olan hastalara hazırlıksız olarak kolonoskopi yapılabilmektedir. Bu nedenle bu hastalar doktorlarına konuyu danışmalıdırlar.

Kolonoskopi günü kesinlikle sigara içilmemelidir.

Kolonoskopi sırasında sedatif ilaçlar ve anestezi verilebildiği için dönüşte araç kullanılamayabilir. Bu nedenle eve dönüş için gerekli hazırlıklar yapılmalı, gerekirse bir refakatçi ayarlanmalıdır.

Aspirin, clopidropgel, heparin, kumadin gibi pıhtılaşmayı, kanamanın durmasını engelleyici ilaçlar kullanılıyorsa randevu alınırken doktora bilgi verilmelidir. Doktorunuz bunların geçici olarak kesilmesini veya değiştirilmesini isteyebilir. Bazı durumlarda bu ilaçlar kesilmeden de işlemin yapılması gerekebilir, dolayısıyla doktorunuza ve görevli sağlık personellerine bu konuda bilgi vermeyi ihmal etmeyiniz. Kendi başınıza ilacı kesmeyiniz. Kansızlık için kullanılan Demir ilaçlarının ise en az 3 gün önce kesilmesi yararlı olacaktır.

Kalp kapak ameliyatı olunmuşsa, kalp pili varsa, karından ameliyat olunmuşsa bu gibi durumlar da işleme başlamadan önce haber verilmelidir.

Daha önce yapılmış endoskopi, kolonoskopi, patoloji, ultrasonografi, tomografi ve kan tetkik sonuçlarınızı yanınızda getirmeyi unutmayınız. Kolonoskopiye giderken rahat kıyafetler giyiniz. Yanınızda ıslak mendil bulundurmanız yararlı olabilir.